Logo UDING: Uithuizen, dorp in Noord-Groningen
Navigatie Console

nieuws
Ander nieuws? zie
het mededelingenbord!



Introductie UDING
spacer
Informatiecentrum
spacer
Geef uw
mening in UDING's Enquete
spacer
GASTENBOEK
spacer
Informatie
gezocht!
spacer
Postkantoor
spacer
Blikvangers
spacer
Evenementen
spacer
Historie in 't
kort
spacer
Wapens &
vlaggen
spacer
Belangrijke
adressen
spacer
De vliegtuigbom
spacer
Menkemaborg
spacer
Bestemmings/bouwplannen
spacer
Ligging en
verbindingen
spacer
Bestuur en
regelingen
spacer
Buurtverenigingen
spacer
Grunneger Week
spacer
Public Relations
spacer
Bijzondere
orgels
spacer
Sport &
recreatie
spacer
Uithuizers
op het wereldwijde web
spacer
Kerkelijke
info
spacer
Oproepjes
& mededelingen
spacer
Nieuws!
spacer
UDING in de
media
spacer
Het aanzien
van Uithuizen....
spacer
Onderwijs
vroeger en nu
spacer
Rondleidingen
spacer
Beroemde
Uithuizers
spacer
Straatnamen

Page hits vandaag
op de site: 9
Pagina details

Het onderwijs

Tot aan 1806 was het geven van onderwijs in de karspelen aan de Kerk voorbehouden. De grondlegging in 1806 van het instituut Openbare School betekende in de praktijk allerminst dat de band met de kerk nu onmiddellijk werd verbroken, integendeel. Er veranderde eigenlijk niet zoveel: het geestelijk klimaat in de school was en bleef christelijk. Wel verbeterde de kwaliteit van het onderwijs gaandeweg aanzienlijk, waarmee de Uithuizers nogal ingenomen waren. Nog jaren lang zouden kinderen van Doopsgezinde en Rooms-Katholieke ouders met de overige dorpskinderen naar één en dezelfde school gaan. Pas met de stichting in 1860 van de Gereformeerde School aan de Oosterstraat zou ook in het onderwijs een afscheidingsproces beginnen.
H.L.Wessels, die van 1810 tot 1847 schoolhoofd was, ontpopte zich als groot voorstander van het nieuwe onderwijs en heeft veel voor de verbetering daarvan gedaan. Tijdens zijn bewind kwam op de plaats van de oude karspelschool aan de Hoofdstraat in 1822 een nieuw schoolgebouw gereed, gebouwd door Tjapke H.Bos.
Een steen in de voorgevel meldt in sierlijke letters:

IN DEN JARE 1822 IS DEZE SCHOOL GEBOUWD, ONDER DIRECTIE VAN HEEREN KERKVOOGDEN JONKHEER GERHARD ALBERDA VAN MENKEMA, EBEL WRITSERS DOORNBOSCH, DERK NANNINGA.

Tevens vernieuwde men in dat jaar de woning van het schoolhoofd, de oude kosterij. De kerk betaalde alle kosten van deze bouwerij en hieraan kunnen wij zien, hoe hecht de banden met de kerk nog waren. In 1828 krijgen de schoolmeesters in de provincie Groningen het verzoek om aan de Commissie van Onderwijs een beschrijving te leveren van het dorp hunner inwoning. Voor Uithuizen vulde schoolhoofd H.L.Wessels de vragenlijst in, doch hij liet vele vragen onbeantwoord. Op vraag 16, hoe het algemeen karakter, de levenswijze en zeden en gewoonten der Uithuizers zijn, antwoordde Wessels: "De ingezetenen zijn zeer arbeidzaam en huishoudelijk zuinig. Over het algemeen zijn de ingezetenen van Hunzingo en Fivelgo niet zeer gehecht aan het oude, maar hebben, daarentegen meer over tot nieuwigheden. Zij zijn zeer ingenomen met het verbeterd schoolonderwijs, dat zij bij elke gelegenheid roemen, doch maken daarvan uit hoofde van eene zekere karigbeid, niet al dat gebruik". Brave lieden dus, doch zuinig, volgens Wessels.
In 1847 volgde Engel R.Zuidema schoolhoofd H.L. Wessels op. Hij was evenals Wessels voorzanger/voorlezer in de kerk.
Op 15 juli 1851 telde de school 351 leerlingen, waarvoor naast het hoofd drie onderwijzers in de school werkzaam waren. In 1854 betreurt de gemeenteraad het dat er geen fondsen zijn om een bewaarschool te stichten.

Klik op de foto voor een uitvergroting
Examenklas Chr.MULO Oosterstraat, 1964/1965.
Achterste rij v.l.n.r.: Elly Groendijk, Heidi Brinkman, "meester" Kuperus, Bert Kruidhof, Bert Bolt, Kees Pettinga, Wim Ploeger en Eltjo Dijkhuis.
Voorste rij: Limmy Padje, "meester" Kapinga, Zwanny van Dam, Tonia Coenraads, "meester" Beishuizen, Tineke van Ingen, Annet Broekhuizen en Sita de Boer.
Zittend: Ankie Reker en Manny Smid.

Als in 1860 de Gereformeerde School wordt geopend betekent dit een vermindering met ca. 100 leerlingen op de Openbare Lagere School. Desondanks klagen schoolopziener en gemeentebestuur er in 1865 over dat het schoolgebouw te klein is. Zij vinden dat er een tweede school moet worden gebouwd en de gemeenteraad wil tevens "meer uitgebreid lager Onderwijs". Het tweede schoolgebouw komt er en wel in het westen van het dorp aan de Spuitstraat, thans St.Vincentiusstraat. Op 1 januari 1867 vindt de opening plaats. Als schoolhoofd wordt aangesteld de in 1841 geboren Egbertus Bernard Mulder, die met een hulponderwijzer les geeft aan de ca. 140 kinderen welke deze school bezoeken.
Intussen was reeds in 1862 door zekere onderwijzer Ellerbroek, afkomstig uit Loppersum, een poging ondernomen om tot meer uitgebreid lager onderwijs te komen. Daartoe gaf hij les in een partikulier huis; de Hoogduitse taal was het hoofdvak. In december 1864 richt zich een aantal ingezetenen van Uithuizen tot de gemeenteraad met het verzoek om meer uitgebreid Onderwijs officieel in te voeren. De gemeenteraad staat hier geheel achter, doch zegt geen middelen te hebben. Spoedig komt hierin verandering en op 1 januari 1867, tegelijk met de opening van de tweede Openbare lagere school, kan de Openbare M.U.L.O.-school van start gaan met een vaste leerkracht voor 17 leerlingen. In 1872 benoemt men E.B.Mulder, hoofd van de lagere school aan de Spuitstraat, tevens als hoofd van de Openbare M.U.L.O.-school, die in 1876 reeds 33 leerlingen telde. In 1875 moeten de beide Openbare lagere scholen door de stichting van een Rooms-Katholieke lagere school opnieuw een veer laten.
Dan neemt het gemeentebestuur in 1884 het besluit om een nieuw en groot schoolgebouw te laten bouwen aan de Achterweg (Schoolstraat), naast het vroegere Rooms-Katholieke kerkgebouw. Hierdoor kunnen de schoolgebouwen aan de Hoofdstraat (de vroegere karspelschool) en de Spuitstraat worden ontruimd. Op 31 augustus 1885 wordt het nieuwe schoolgebouw met zeven leslokalen en een nieuwe woning voor het schoolhoofd in gebruik genomen. Schoolhoofd E.R.Zuidema had inmiddels eervol ontslag per 1 augustus 1885 gekregen en E.B.Mulder, voorheen hoofd van de lagere school aan de Spuitstraat, tevens hoofd van de M.U.L.O..school, wordt hoofd van zowel het lager als het meer uitgebreid Openbaar onderwijs. Naast hem zijn zes onderwijzers en twee kwekelingen aangesteld.
De verlaten karspelschool aan de Hoofdstraat blijft als eigendom in handen van de Hervormde Gemeente en deze maakt daarvan een gebouw voor kerkelijke aktiviteiten, thans "De Rank". geheten. De onderwijzerswoning, vroeger de kosterij, bij de school wordt afgebroken nadat de oude meester E.R.Zuidema deze had verlaten. Op die plaats kwam later een huis waarin artsen woonden. Het schooltje met twee lokalen aan de Spuitstraat, in 1867 gebouwd op een gedeelte van de Doopsgezinde Begraafplaats, verkocht het gemeentebestuur voor f 2.650,- aan G.Hanekamp. Hieruit is het St.Vincentiusgebouw ontstaan.
Met het besluit in 1884 om een nieuw schoolgebouw aan de Achterweg te bouwen viel ook een principe-besluit tot de stichting van een Openbare lagere school in de polder. Aangezien men verwacht dat ook kinderen uit Uithuizermeeden die school zullen bezoeken, vindt Uithuizen dat Uithuizermeeden f 20.000,- moet bijdragen in de kosten van de polderschool. Maar Uithuizermeeden voelt er niets voor en wijst het verzoek af, bepalende dat, wanneer ouders uit dit dorp hun kinderen naar de polderschool van Uithuizen willen sturen, zij hiervoor eerst toestemming moeten vragen. Ten spijt van de weigering van Uithuizermeeden gaat de stichting van een polderschool in de buurschap Valom in 1886 door. P.J.Puister uit Muntendam wordt in dat jaar als hoofd benoemd, bijgestaan door onderwijzeres A.Mesdag, afkomstig uit Groningen.
In 1890 volgen 105 leerlingen het onderwijs aan de Gereformeerde School, 108 aan de R.K. School, 315 aan de Openbare School en 81 aan de Polderschool, totaal 609 schoolgaande kinderen.
In 1896 krijgt het schoolgebouw aan de Achterweg er een lokaal bij en in 1897 besluit het gemeentebestuur om een aparte school met twee leslokalen en een onderwijzerswoning voor meer uitgebreid lager onderwijs te doen bouwen aan de Stationsstraat. Nog in hetzelfde jaar kon de school, die in de volksmond de naam Franse School kreeg, in gebruik worden genomen. E.J.Haan werd als hoofd benoemd en de school telde in 1902 zeventig leerlingen. Ingaande 1 mei 1897 werd op diens verzoek (eervol) ontslag gegeven aan E.B.Mulder, 56 jaar oud zijnde, als hoofd van de Openbare school aan de Achterweg. Mulder, wiens huwelijk kinderloos bleef, was tevens lid van de gemeenteraad, voorzanger/voorlezer in de kerk en zeer aktief in diverse organisaties ten behoeve van de plaatselijke gemeenschap. Hij stierf in 1928. Opvolger in 1897 als hoofd van de Openbare lagere school werd P.J.Puister, voorheen hoofd van de Polderschool. De polderschool kreeg in 1897 als hoofd P.Huisman, in 1900 opgevolgd door F.van Ellen.
Wie nu zou denken dat er eindelijk rust zou intreden in het stichten, bouwen en verbouwen van Openbare scholen te Uithuizen vergist zich. In 1901 krijgt de Lagere school aan de Achterweg er een achtste lokaal bij. In 1903 nemen de klachten toe van ouders uit Lage van de Weg over de grote afstand voor hun schoolgaande kinderen; zij willen een school in het westen van het dorp. Hierop overweegt de gemeenteraad om inderdaad een nieuwe school te bouwen in het westen van Uithuizen. Dan kan de (nog nieuwe) M.U.L.O.-school met woning aan de Stationsstraat worden verkocht en het meer uitgebreid lager onderwijs weer in de Schoolstraat worden ondergebracht. De plannen gaan door en op 1 januari 1906 neemt men het nieuwe schoolgebouw met drie leslokalen en onderwijzerswoning, staande aan de Startstraat en Witte School genoemd, in gebruik. Het schoolgebouw aan de Stationsstraat - de Franse school - wordt verkocht en het m.u.l.o. gaat terug naar de Schoolstraat. Intussen was schoolhoofd P.J.Puister in 1904 opgevolgd door H.van Dijk.
De leerlingenaantallen te Uithuizen in 1905 zijn als volgt: 232 bezoeken de Openbare School aan de Schoolstraat, 112 de Openbare School aan de Startstraat, 53 de Polderschool, 255 de Gereformeerde School en 135 de Rooms-Katholieke, totaal 787 schoolgaande kinderen.
In 1912 oordeelt de gemeenteraad dat het schoolgebouw aan de Schoolstraat een grootscheepse verbouwing moet ondergaan. Twee lokalen aan de straatzijde zullen worden afgebroken en vervangen door nieuwe, met daarboven een bouwlaag met eveneens twee lokalen. In die vier leslokalen kan het M.U.L.O. een royaal onderkomen vinden, terwijl het lager onderwijs voldoende ruimte beschikbaar houdt. Voorts zal de Polderschool er een lokaal bij krijgen, welk werk in 1914 gereedkomt.
Een gevoelige slag wordt het Openbaar Onderwijs toegebracht door de stichting in 1920 van de Hervormde School aan de Spoorstraat. Deze leidde voor een groot deel tot de opheffing per 1 mei 1923 van de Openbare Lagere School aan de Startstraat. Het personeel werd ontslagen en het schoolgebouw afgestaan ten behoeve van een bewaarschool van het Nutsdepartement.

De voormalige Hervormde School aan de Spoorstraat

In 1927 telt de Polderschool 49 leerlingen, de Openbare Lagere School 217, de Openbare U.L.O.-school 61 en de Gereformeerde, Rooms-Katholieke en Hervormde Scholen resp. 214, 108 en 105 leerlingen.
Na jaren van rust op het front van Openbare scholenbouw en verbouw volgt in 1950 de bouw en ingebruikneming van een nieuwe Openbare school voor lager onderwijs, staande op het terrein van de voormalige borg Engersum en Engersma-school genoemd, Engersmastraat 2. Hiermede werd het lager onderwijs opnieuw gescheiden van het uitgebreid lager onderwijs. De U.L.O.-school bleef gevestigd in het oude schoolgebouw uit 1885 aan de Schoolstraat, dat de naam Alberda-school kreeg. Lang zou dit niet duren, want in 1964 komt het tot de bouw en ingebruikneming van een modern ingerichte MAVO-school voor Openbaar Onderwijs, de Alberda-MAVO genoemd, J.Cohenstraat 5. Hierdoor kwam het schoolgebouw uit 1885 aan de Schoolstraat leeg te staan en men brak het in 1975 af. De gedenksteen boven de ingang van de school aan de Schoolstraat kreeg een plaats in de hal van de nieuwe Alberda-MAVO. Opschrift:

1885 GESTICHT ONDER JHR. MR. W.C.A. ALBERDA VAN EKENSTEIN, DISTRICT SCHOOLOPZ. G. BAKKER, BURGEMEESTER. S. B. ELINGS, K. COERTS, WETHOUDERS.

Beknopt overzicht van de Openbare scholen te Uithuizen

1822 Nieuwbouw van de karspelschool, Hoofdstraat-oost 1.
1867 Ingebruikneming van een tweede lagere school, Spuitstraat.
Instelling van "meer uitgebreid lager onderwijs", ondergebracht in de karspelschool, Hoofdstraat.
1885 Nieuwbouw van school voor l.o. en m.u.l.o. aan de Achterweg.
De karspelschool aan de Hoofdstraat en de lagere school aan de Spuitstraat worden opgeheven.
1886 Stichting en bouw van de Polderschool.
1897 Nieuwbouw van school voor m.u.l.o. aan de Stationsstraat, Franse school genoemd.
1906 Nieuwbouw van school voor lager onderwijs aan de Startstraat, Witte school genoemd.
Verkoop van het schoolgebouw aan de Stationsstraat, de Franse school. Het m.u.l.o. gaat terug naar het schoolgebouw aan de Achterweg (Schoolstraat).
1912 Grootscheepse verbouwing van het schoolgebouw aan de Schoolstraat.
1923 Opheffing van de lagere school aan de Startstraat.
1950 Nieuwbouw van een school voor het lager onderwijs, de Engersmaschool
1964 Nieuwbouw van de Alberda-MAVO, J.Cohenstraat.
1971 Opheffing per 31 december van de Polderschool voor lager onderwijs. De laatste hoofdonderwijzer was M.J.H.Elema, die naar Koekange (Dr.) vertrok.
1975 Afbraak van de in 1885 gebouwde school aan de Schoolstraat.
1986 Opening van Brunwerd, de nieuwe openbare basisschool aan de M.J. Bultenastraat waar op dezelfde plaats eerst kleuterschool de Zwanenhoek was gevestigd.
2002 Bouw van een nieuw gedeelte aan de Alberda-MAVO.
2005 R.K. Basisschool "de Schelp" en Chr. Basisschool "de Regenboog" worden beiden uitgebreid.

Omdat er hierover vragen zijn gesteld, hierbij het volgende staatje.

Hoofden van het Openbaar (m.)u.l.o., later direkteuren van het M.A.V.O.

1.1.1867  - 1872       E.R.Zuidema
1872      - 1.5.1897   E.B.Mulder
1.5.1897  - 1.1.1906   E.J.Haan
1.1.1906  - 1.2.1917   H.van Dijk
1.5.1917  - 15.1.1932  A.Hartlief
1.7.1932  - 1.9.1956   M.Wolthuis
1.9.1956  - 1.6.1960   E.J.Weert
1.12.1960 - 1.2.1964   G.Walrecht
1.2.1964  - 1.1.1972   K.Eelsing
1.1.1972  - ????       A.Jans.
Helaas, is dit staatje nog wat incompleet, er wordt aangewerkt het compleet te krijgen.

Het merendeel dezer schoolhoofden was tot 1950 tevens hoofd van het lager onderwijs. Hoofden van de Engersmaschool voor lager onderwijs: 1950 - 1957 E.Dijkstra, 1972 - 1979 Th.Smit. Vanaf 1 augustus 1979 J.Z.Thie.
Hierna is de informatie incompleet. Ondermeer volgden nog: Kloutsma (?) en A. Osinga.
Er is ook nog een heleboel informatie te vertellen over de Gereformeerde, Rooms-katholieke en Hervormde scholen, maar hier op kom ik later terug.
Het gemeenteverslag meldt in 1888 de oprichting van een tekenschool te Uithuizen; 12 leerlingen volgen het onderwijs in de avonduren. Een lang leven was de school, die beoogde timmerlieden op te leiden, niet beschoren. Op 1 oktober 1949 startte een avondschool voor Nijverheidsonderwijs, voorloper van de in 1951 gestichte Lagere Technische School. Aanvankelijk werd het dagonderwijs gegeven in diverse panden, totdat in 1954 een nieuw en groot schoolgebouw in gebruik kon worden genomen, staande Havendwarsweg 2. Direkteur ingaande 1 februari 1951 tot heden: H.J.F.Jansen. Voor middelbaar onderwijs was Uithuizen aangewezen op de in 1868 gestichte Rijks Hogere Burgerschool te Warffum. In 1918 werd de aanvankelijk driejarige opleiding omgezet in een vijfjarige. Eerste direkteur in 1868 was dr. R.Rijkens.



Wilt U meer weten? Gebruik dan UDING's Zoekmachine.

Instructies

Blijf op nu de hoogte van alles op UDING!
Meldt U nu aan en ontvang het laatste nieuws per E-mail.
E-Mail:
Naam:
Gewenste actie:


1x drukken en even geduld is voldoende....


Klik hier om verder te gaan naar het informatie centrum.

spacer
Mail naar een kennis spacer © en ontwerp van UDING: 1998-2020 by A.H. Kamminga
KAMPRO.

Auteursrechten liggen bij de rechthebbenden. Geen schending van rechten verondersteld.
spacer Mail naar een kennis