Uithuizer Kerkorgels

• Arp Schnitger orgel
  Het meest bekende kerkorgel in Uithuizen is het Arp Schnitger orgel in de Nederlands Hervormde kerk. Het orgel kreeg volgens kontrakt 27 stemmen, maar Arp Schnitger voegde op eigen initiatief nog een Quint 1 1/2" toe aan het rugwerk. Sindsdien zijn er een aantal modificaties verricht aan het orgel:
  1785: A.A. Hinsz heeft de manualen vergroot tot 49 noten. De windbalg is niet vergroot.
  1830: N.A. Lohman heeft reparaties aan de pedalen uitgevoerd.
  1856: Ombouw door Petrus van Oeckelen. Wijzigingen en vernieuwingen aan de registers in het hoofdwerk en verder heeft hij enige nieuwe pijpen geinstalleerd. Op het rugwerk sneed hij de Quint 1 1/2 (die door Schnitger als extra werd aangebracht) af tot een Flageolet 1 voet, en hij verving de Quintadena 8 op het rugwerk door een Viola di Gamba, een specialiteit van Van Oeckelen. Daarnaast verwijderde hij nog een register van het rugwerk en verwijderde de tremulant van het rugwerk. Van het pedaal verving hij een aantal registers. Verder bouwde hij de hoofdkas om door de losse pedaalkast aan de hoofdwerkkast vast te maken. Enkele jaren later verving hij de 3 spaanbalgen door een magazijnbalg.
  1987: Reconstructie van het rugwerk door de Zwitserse orgelmaker Bernhardt Edskes. Verder zijn er enige nieuwe pijpen geplaatst, reparaties verricht aan de windbalg, het mechanisme en de manualen.
  
  Het hoofdwerk en pedaal werden in de periode 1999/2001 gerekonstrueerd door Edskes, hierbij werd de intonatie van het rugwerk verbeterd. Ook de hoofdwerkkas is in de toestand van voor 1781 teruggebracht door Edskes.

  Nu is pas ook duidelijk wat de funktie van de verschillende "Registers" is, met name de tongwerken welke alle, op de Hoofdwerktrompet na, origineel van Schnitger zijn, maken grote indruk door hun perfect klankwerking, zowel solistisch als in het plenum (volle werk).
  De nieuwe Hoofdwerktrompet, gemaakt door Bernhardt Edskes naar voorbeeld van andere bewaarde Schnitgerorgels, is een indrukwekkend register geworden van hoge kwaliteit. Ook bij de fluiten is heel veel moois te beluisteren, met name de Woudfluit 2 voet van het rugwerk en de SpitsFluyt 4 voet van het Hoofdwerk zijn uitermate fraai, weer net zoals jaren geleden toen het orgel nog volledig bespeelbaar was.

  Een orgel van zeer hoge kwaliteit dus!

  Als u meer wilt weten over deze restauratie of als u een bijdrage wilt leveren voor het onderhoud van dit prachtige instrument, dan is de pagina van Stichting Arp Schnitgerorgel Uithuizen zeer de moeite van het lezen waard!

  Wilt u meer weten over de registers van het orgel dan verwijs ik u graag door naar een andere site.

  Het orgel in de Nederlands Hervormde kerk

• Het orgel in de R.K. kerk Dit orgel is gebouwd in 1907 door Michael Maarschalkerweerd. Het instrument heeft een vrijstaande speeltafel, werkt pneumatisch, bezit 13 stemmen, en is momenteel helaas in slechte staat door achterstallig onderhoud, en een mislukte restauratie in 1977, waarbij men het orgel probeerde te "barokkiseren". De Aeoline werd toen vervangen door een Quint 3, de Viola * door een Fluit 4 en de Dolce 8 door een Woudfluit 2, echter totaal niet in mensuur van Maarschalkerweerd, waardoor de aansluiting met het overige pijpwerk niet goed is.
  In 2000/2001 is het orgel door dhr Dijkstra, een oud-medewerker van een orgelmaker, onderhanden genomen en grondig gestemd, defecte membranen zijn hierbij vervangen zodat de pneumatiek weer prima werkt en na de herstemming (dat was in 20 jaar nooit gebeurd!!!!!) klinkt het orgel als herboren, ook het pijpwerk wat in 1977 is ingekort en aangevuld, is door herintonatie beter aansluitend gemaakt bij het originele pijpwerk van Maarschalkerweerd uit 1907/1908. Het orgel klinkt dan ook als een echte Maarschalkerweerd, als je het vergelijkt met de Maarschalkerweerd-orgels van de Catharina Kathedraal in Utrecht en het Concertgebouw in Amsterdam.
  Voor het overige is het orgel nog helemaal origineel in de toestand van 1907, zelfs de originele speeltafel met opklapbaar deksel is nog intact.

• Het orgel in de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt). Dit orgel is van oorsprong afkomstig uit IJmuiden en is gebouwd in 1975 door Fonteijn en Gaal, en in 1995 door hun opvolgers Kaat en Tijhuis in Uithuizen geplaatst na de herbouw van deze kerk.
  Het orgel heeft Electropneumatische traktuur, en bezit 13 stemmen en enkele units. Tijdens de herplaatsing werd het 4e koor v/d mixtuur weer sprekend gemaakt door de orgelmakers, men vond in IJmuiden waar het orgel dus wegkwam de klank van de mixtuur te luid. Men plakte daarom de pijpen van het 4e koor af. In de Gereformeerde kerk werd de klank van de mixtuur niet als storend ervaren, zodat men al gauw op de gedachte kwam om het 4e koor weer sprekend te maken. Bij de opbouw en herintonatie waren als adviseurs betrokken de heren J.Vlieg en T.Wildeboer.

  Ik ga hier niet in op de dispositie van dit orgel, want dit valt volledig buiten het bestek van deze site.

• Het orgel in de Gereformeerde kerk. Het orgel komt uit Duitsland en had daar dienst gedaan als hulporgel tijdens de restauratie van hoofdorgels in enkele stadskerken aldaar. Het instrument is in 1878 gebouwd en kwam in 1908 in het bezit van deze gemeente. Het werd gekocht via de bouwer E.F. Walcker & Co. Bijzonder is dat het orgel zogeheten mechanische kegelladen bezit.

• De Doopsgezinde gemeente heeft hun eerste orgel Bij Van der Tak te Rotterdam gekocht in 1898. Het was een harmonium en in 1915 werd bij orgelbouwer Standaart te Rotterdam, later Schiedam, een echt pijporgel besteld, dat in 1916 in gebruik kon worden genomen. In 1998 vond een restauratie van dit orgel plaats door de fa. Mense Ruyter.

  Het orgel zoals dat aangetroffen kan worden in de Doopsgezinde kerk.

Veel dank gaat uit naar orgelkenner Ties Wildeboer voor zijn medewerking aan deze pagina in de vorm van adviezen, informatie en tekstbijdragen.